Nienke Gottenbos

Nienke Gottenbos

Nu ik al een aantal keer geschreven heb over menstruatie, wordt het misschien tijd om het eens te hebben over dat ándere aspect van vrouwen: borsten. En borstgezondheid. Ik werd uitgenodigd door bijna-naamgenoot De Groene Zuster voor een thermografie-onderzoek. Ik had er (net als jij misschien) wel eens van gehoord, maar had verder geen idee wat het precies inhoudt – en dus ben ik langs gegaan voor een onderzoek en meer informatie.

De Groene Zuster heet eigenlijk Francine van Broekhoven, en net als jullie eigen Groene Vrouw heeft ze een heel team aan mensen. Francine is medisch thermograaf en expert op het gebied van (preventieve) borstgezondheid. De Groene Zuster biedt thermografie niet alleen aan voor de borsten, maar ook voor het hele lichaam, en dat doet ze door heel Nederland en België; ook leidt ze andere zorgspecialisten op tot medisch thermograaf.

 

Voordat we beginnen, eerst even dit: thermografie staat nogal ter discussie. Dat is prima. Maar als je hier komt om alleen te gillen en te schreeuwen, verwacht dan niet dat je reactie geplaatst zal worden. Eerst het hele artikel lezen, daarna een weloverwogen reactie typen die laat zien dat je het daadwerkelijk gelezen hebt – en als je dat niet kunt, ga je maar lekker ergens anders spelen. Also, no sea lioning please.

 

Wat is thermografie?

Zoals gezegd had ik er wel eens van gehoord: iets met temperatuurmetingen van je borsten, en het had iets te maken met borstkanker (waarover later meer). Maar hoe zit het nu precies, en waarom is er zo veel discussie over het onderwerp?

Een thermogram is een temperatuurgevoelige ‘foto’. Het proces op zich stelt niets voor. Je doet een paar uur van tevoren je beha uit (was ik vergeten, dat zie je ook een beetje op de foto) en een paar minuten voor het onderzoek kleed je je bovenlijf uit en houd je je handen op je hoofd, zodat je torso goed de kans krijgt om af te koelen.

Een speciale (infrarood)camera (met een lens van germanium in plaats van glas) maakt de foto’s vanuit verschillende hoeken (je hoeft je borsten dus nergens op, tegenaan of tussen te leggen). Op de foto’s zijn temperatuurgebieden te zien – zie de foto bovenaan (yes, those are my boobies). Groen en blauw zijn volledig afgekoelde gebieden. Geel, oranje en rood zijn niet-afgekoelde, ‘warme’ gebieden.

Waar het om gaat bij thermografie, is dat weefsel (in de borst of waar dan ook in het lichaam), licht ontstoken kan zijn. Kleine ontstekingen zijn een vrij normale actie van ons immuunsysteem en het is normaal om altijd een bepaalde mate van ontsteking te hebbenen. Te veel ontstekingsactiviteit is echter niet gezond, en deze laaggradige ontstekingen worden in verband gebracht met veel aandoeningen waarbij ontsteking en weefselbeschadiging een rol speelt (denk aan hart- en vaatziekten [1], diabetes type 2 [2], maar ook eczeem [3], astma [4], verminderde hersenwerking bij ouderen [5] etc.

Mocht je het je afvragen: dit is geen ‘alternatief’ denkbeeld maar een goed onderzocht, regulier geaccepteerd systeem. Overigens kennen we dit ook vanuit de darmfloratherapie: veel zaken (waaronder een slechte voeding [67] en een darmflora die niet op orde is [89]) kunnen ervoor zorgen dat er meer chronische, laaggradige ontstekingsactiviteit ontstaat in het lichaam; we hebben het dan over een pro-inflammatoire situatie.

De mate van laaggradige ontstekingen kun je bijvoorbeeld meten door middel van het gehalte aan bepaalde ontstekingsmarkers in het bloed. Dan weet je óf er ontstekingen zijn, maar nog niet waar die zich precies bevinden. Hier komt thermografie in beeld. Een ontsteking, ook een laaggradige, heeft namelijk altijd een aantal kenmerken (dolor, rubor, tumor, calor, functio laesa – hoi medische basisvakken). Bij thermografie gaat het om de calor – de warmte die vrijkomt door de verhoogde doorbloeding van het ontstekingsgebied.

Het thermogram laat dus zien of bepaalde gebieden in het lichaam of in de borst, warmer zijn dan andere gebieden – wat kan wijzen op een verhoogde ontstekingsactiviteit in die gebieden. Een verhoogde ontstekingsactiviteit kan weer wijzen op (borst)weefsel dat ongezonder (aan het worden) is. Ongezonder weefsel met veel ontstekingsactiviteit is gevoeliger voor veranderingen in de celdeling. Daarnaast kunnen koude gebieden duiden op stagnatie van
lymfevocht of het wegtrekken van bloed vanuit de huid (om de interne organen te voorzien van meer bloed en zuurstof). Een ‘blauwe buik’ op een thermogram kan bijvoorbeeld wijzen op een laaggradige ontsteking in de (dunne) darm, omdat bloed en zuurstof vanuit de huid naar het ontstekingsgebied wordt gevoerd. De interpreterend arts (dit zijn hoogopgeleide artsen in de USA) beoordeelt daarom het thermogram.

 

Thermografie & Mammografie

Waar nu veel verwarring over is ontstaan, is dat een thermografie een vervanging zou zijn voor een mammografie. Een mammografie is, voor wie het niet kent, een onderzoek waarbij de borsten platgedrukt worden tussen twee platen, zodat er een röntgenfoto gemaakt kan worden van het borstweefsel. Dit is in Nederland het meest gebruikte instrument om borstkanker op te sporen.

Eigenlijk begrijp ik niet goed waar die verwarring vandaan komt. Een thermografie is GEEN vervanging voor een mammografie. Dat wordt overigens ook helemaal niet geclaimd. Het zou zelfs vreemd zijn om dit te zeggen, want thermografie en mammografie onderzoeken twee totaal verschillende dingen.

  • Een thermografie onderzoekt of er een verhoogde ontstekingsactiviteit is in de borst
  • Een mammografie onderzoekt of er tumorvorming of andere weefselveranderingen zijn in de borst

Een thermografie is een fysiologisch onderzoek; een mammografie een pathologisch onderzoek. Met andere woorden: een thermografie onderzoekt of het borstweefsel zich ‘normaal’ gedraagt; een mammografie zoekt naar ziektebeelden (in dit geval specifiek borstkanker/tumorvorming in de borsten). Thermografie ziet (beginnende) veranderingen in de gezondheid van het borstweefsel; mammografie geeft aan dat er al tumoren zijn (en tot die tijd is er niet bijster veel te zien op een mammogram). Je kunt ze niet met elkaar vergelijken, en dat moet je dan dus ook niet doen.

Heb je een thermografie gehad, dan is het niet de bedoeling dat je je uitnodiging voor de mammografie in de prullenbak gooit. Het één is geen vervanging voor het ander; het zijn twee verschillende onderzoeken die beiden nuttig zijn en die beiden iets anders onderzoeken.

 

Thermografie & Borstkanker

Toch is het niet zo dat thermografie helemaal niets met borstkanker te maken heeft. Want (borst)kanker ontstaat niet zomaar, van de ene op de andere dag. Er zijn veel factoren die een rol spelen, zoals je genetische gevoeligheid en domme pech (hoe naar en pijnlijk ook). Maar ook leefstijl en voeding spelen een belangrijke rol in de gevoeligheid voor en het ontstaan van veel vormen van (borst)kanker. Waarmee ik niet wil zeggen dat het dus ‘je eigen schuld’ is als je borstkanker krijgt, maar wel dat het positief is dat je zelf invloed hebt op het zo gezond mogelijk houden van je lijf en je borsten.

Waar komt thermografie nu in beeld? Voordat er daadwerkelijk een tumor ontstaat, is het weefsel al maanden (of jaren) onrustig, zonder dat je dat zelf in de gaten hebt. Veel laaggradige ontstekingsactiviteit is een teken dat het borstweefsel zich niet optimaal gezond gedraagt, en dat kan een risicofactor zijn voor de ontwikkelingen van borsttumoren. [10, ] Een verhoogde ontstekingsactiviteit zegt dus niet dat je borstkanker hebt of dat je het zeker zult krijgen – het zegt iets over de gezondheid van het borstweefsel op dit moment.Als zodanig is het (ik kan het niet genoeg benadrukken) dus ook geen vervanging voor onderzoeken die kijken naar de aanwezigheid van reeds ontwikkelde tumoren.

Toch zul je bij een reeds ontwikkelde tumor die nog niet op een andere manier ontdekt is, wel een hogere thermografische uitslag zult krijgen (dit wordt een ‘verhoogd niveau van zorg’ genoemd), wat dan altijd reden is voor de thermograaf om je door te sturen voor nader onderzoek bij het ziekenhuis. Zo worden veel (95%) vroeg-stadium tumoren (die nog te klein zijn om op te vallen bij een mammogram) wel ontdekt bij een thermogram, en stijgt de overlevingskans van vrouwen die een thermogram ontvingen [11 – trouwens een interessant artikel als je zin hebt in een longread- 1213]

Het is geen volledig kloppende vergelijking, maar om een beeld te scheppen: stel dat je voor een uitstrijkje gaat en PAP-2 hebt, dan is er nog niet veel aan de hand – maar ook weer niet helemaal niets. Hoe sterker de PAP verhoogd is, hoe sterker het risico dat zich op den duur ook daadwerkelijk baarmoederhalskanker ontwikkelt. Je onderzoekt met het uitstrijkje preventief – dat wil dus niet zeggen dat je niet óók moet onderzoeken of iemand misschien al baarmoederhalskanker heeft. 

Zou je alleen onderzoeken of er al baarmoederhalskanker is ontstaan door bijvoorbeeld het nemen van een biopt, dan is dat natuurlijk heel nuttig, maar kun je dus pas actie ondernemen als er al iets aan de hand is. Het uitstrijkje met de PAP-score geeft je een tool in handen om alvast actie te ondernemen om te voorkomen dat je baarmoederhalskanker ontwikkelt. Niemand zegt dat het uitstrijkje met PAP-score een weefselonderzoek naar bmhk vervangt – we zijn gewoon blij dat we het beiden tot onze beschikking hebben zodat we zoveel mogelijk gevallen van bmhk kunnen ondervangen en in een vroeg stadium kunnen behandelen als dat nodig is. En is je PAP-score onverhoopt hoog, dan is dat een reden om een weefselonderzoek aan te vragen.

Zo is het ook met de thermografie. Als je alleen mammografieën uitvoert, ontdek je alleen de tumoren die al ontwikkeld zijn in een borst. Heel nuttig – maar nog mooier is het als je dat punt van tumorvorming voor kunt zijn. Dat doe je o.a. met thermografie. Zie een veranderde temperatuur-uitslag bij je thermogram dus (bij wijze van spreken) als een verhoogde PAP-score: met een verhoogde ontstekingswaarde in je borsten, stijgt het risico op de ontwikkeling van borstkanker.

Krijg je een (licht) verhoogde uitslag, dan hoef je dus nog niet met gillende sirenes naar het ziekenhuis, maar het vertelt je wél dat het tijd is om actie te ondernemen en te proberen om je borsten weer gezond te krijgen – en de boel in elk geval nauwlettend in de gaten te houden. En is de uitslag van het thermogram echt zorgwekkend, dan kan dat een reden zijn om eerder een mammogram te gaan halen dan je normaal gesproken eigenlijk zou doen (in Nederland krijg je vanaf je 50e een tweejaarlijkse oproep voor een mammogram). Andersom is het dus niet zo dat als de uitslag van je thermogram helemaal in orde is, dat zou betekenen dat je het bevolkingsonderzoek-mammogram maar zou moeten overslaan. Het is geen vervanging, het is een extra. En in een tijd waarin 1 op de 7 vrouwen te maken krijgt met borstkanker, kunnen we alle extra’s gebruiken die we kunnen krijgen.

 

Borstgezondheid

Punt is: je monitort al van alles rondom je gezondheid. Geeft de weegschaal een paar kilo meer aan dan je gewend bent, dan let je een tijdje op je voeding. Heb je een week geen groenten gegeten, dan is het misschien goed om weer even aan het groenvoer te gaan en misschien een multi te nemen om de tekorten aan te vullen. Ben je buiten adem als je 100 meter moest rennen om de bus te halen, dan wordt het tijd om iets aan je conditie te doen. Misschien heb je zelfs wel een activity-tracker om te kijken hoeveel stappen je loopt op een dag of hoe goed je je best doet op de sportschool.

Zo zie ik de thermografie ook. Jaarlijks worden 14.500 mensen in Nederland gediagnosticeerd met borstkanker. Niet leuk, maar wel waar: de kans dat je ermee in aanraking komt, is aanwezig. Waarom zou je je borstgezondheid niet monitoren? We worden allemaal gestimuleerd om zelf regelmatig borstonderzoek te doen – maar waarom zou je het stadium van de voelbare tumoren niet voor willen zijn en je al voor die tijd bewust zijn van de gezondheid van je borsten?

Er is overigens best veel dat je kunt doen om je borsten zo gezond mogelijk te houden. Drie tips van Francine:

  • Trek je beha uit
    In en rond je borsten bevinden zich veel lymfeklieren. De lymfe voert o.a. afvalstoffen af uit het weefsel, maar heeft zelf geen voortstuwingsmechanismen zoals het bloed dat voortgestuwd wordt door het hart. Daardoor kunnen strakke beha’s de lymfestroom verminderen, waardoor afvalstoffen niet goed worden afgevoerd en de kans op laaggradige ontstekingen toeneemt. Ik ben zelf voorstander van een goed passende beha, maarrrr die moet ook regelmatig uit. Alleen ‘s nachts is niet voldoende: trek je beha uit zodra je thuis bent en nergens meer heen hoeft, en draag bijvoorbeeld ook in het weekend geen beha (of een los zittende softcup).
  • Masseer & borstel je borsten
    De lymfe- en bloedstroom kun je zelf stimuleren, door je borsten regelmatig even wat aandacht te geven. Door ze te masseren bijvoorbeeld, of door ze te dry brushen. Hiermee stimuleer je de afvoer van lymfevocht en dus van afvalstoffen. En dat masseren kun je ook door je partner laten doen. Ik noem het maar even.
  • Gebruik een gezonde deodorant
    Veel deo’s bevatten stoffen die je lichaam wel opneemt, maar niet kan gebruiken. Die moeten weer worden afgevoerd – door de lymfe dus. Een natuurlijke deodorant heeft dit probleem niet. Bijvoorbeeld de natuurlijke deo’s van Green People (die, niet onbelangrijk, ook echt werken).

Zelf zou ik daar nog aan toe willen voegen: eet gezond, beweeg voldoende en zorg dat je niet teveel stress hebt. Die zaken gelden natuurlijk voor alles wat met je gezondheid te maken heeft, en dus ook voor het in toom houden van de laaggradige ontstekingen. Meer tips lees je in het Handboek Borstgezondheid.

Een thermografie wordt aangeraden vanaf 30 jaar, maar kan ook al eerder als je dat zou willen. Het kan worden uitgevoerd bij alle cupmaten, ook bij implantaten en bij borstamputatie, en overigens ook bij mannen. Afhankelijk van de uitslag kom je na 1, 2 of 3 jaar nog eens terug voor een volgend onderzoek. Ook andere lichaamsdelen kunnen worden onderzocht, zoals de buik, baarmoederregio en de schildklier.